ଭୁବନେଶ୍ୱର/ବ୍ୟୁରୋ ରିପୋର୍ଟ , ୧୪/୧0: ମା’ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ । ମା’ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ମୋକ୍ଷଦାତ୍ରୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ । ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ମଣିଷ ଧର୍ମ – ଅର୍ଥ – କାମ – ମୋକ୍ଷ ଚତୁର୍ବର୍ଗର ଫଳପ୍ରାପ୍ତି କରିଥାଏ । ଦୁର୍ଗାସାଧନାର ପ୍ରାପ୍ତିଫଳ ଅସୀମ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ।
ଆଦିଶକ୍ତି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ନବରାତ୍ର ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ନବରାତ୍ରରେ ମା’ଙ୍କ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା। ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ନବରାତ୍ରୀରେ ମା ନଅ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରାପୃଷ୍ଠକୁ ଆସି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ମାଙ୍କୁ ଖୁସି କରାଇବା ପାଇଁ ଭକ୍ତ ବିଧି ପୂର୍ବକ ପୂଜା, ଆଳତୀ କରିଥାନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବୁ ମା ଦୁର୍ଗା କେଉଁ ଦିନ କେଉଁ ରୂପରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାର ବିଧି, କେଉଁ ନାମରେ ମା ଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ ….
୧ – ପ୍ରତିପଦା (ଅକ୍ଟୋ ୧୨): ମା ଶୈଳପୁତ୍ରୀ – ହିମାଳୟ କନ୍ୟା, ସ୍ଥିରତା ଓ ଶକ୍ତିଦିନ
୨ – ଦ୍ୱିତୀୟା (ଅକ୍ଟୋ ୧୩): ମା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ – ତପସ୍ୟା, ଧୈର୍ଯ୍ୟର ଦେବୀଦିନ
୩ – ତୃତୀୟା (ଅକ୍ଟୋ ୧୪): ମା ଚନ୍ଦ୍ରଘଣ୍ଟା – ଶାନ୍ତି ଓ ସାହସ, ମୁଣ୍ଡରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର
୪ – ଚତୁର୍ଥୀ (ଅକ୍ଟୋ ୧୫): ମା କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା – ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି ଶକ୍ତି
୫ – ପଞ୍ଚମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୧୬): ମା ସ୍କନ୍ଦମାତା – କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ମାତା, ବାତ୍ସଲ୍ୟର ରୂପ – ଏହି ଦିନ ଷଷ୍ଠୀ ପୂଜା
୬ – ଷଷ୍ଠୀ (ଅକ୍ଟୋ ୧୭): ମା କାତ୍ୟାୟନୀ – ଯୁଦ୍ଧ ଦେବୀ, ଅସୁର ବିନାଶିନୀ – ସପ୍ତମୀ
୭ – ସପ୍ତମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୧୯): ମା କାଳରାତ୍ରୀ – ଅନ୍ଧକାର ନାଶିନୀ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ – ଅଷ୍ଟମୀ, କୁମାରୀ ପୂଜା
୮ – ଅଷ୍ଟମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୨୦ ସକାଳ): ମା ମହାଗୌରୀ – ପବିତ୍ରତା, ଶାନ୍ତି – ନବମୀ ହୋମ
୯ – ନବମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୨୦ ଅପରାହ୍ନ): ମା ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ – ସବୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଥିବା, ଶେଷ ରୂପ
୧୦ମ ଦିନ ଦଶମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୨୧): ବିଜୟା ଦୁର୍ଗା – ଅସୁର ଉପରେ ବିଜୟ ଉତ୍ସବ।
ନବରାତ୍ରୀର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ପୂଜା ପାଆନ୍ତି
ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ହେଉଛନ୍ତି ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ରୂପ। ନବରାତ୍ରିର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ପୂଜା କରାଯାଏ। ସେ ସମ୍ପଦ ଓ ଶକ୍ତିର ଉନ୍ନତି କରୁଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଦେବୀ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କର ଆଠଟି ହାତ ଥିବାରୁ ସେ ଅଷ୍ଟଭୂଜା ଦେବୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ତାଙ୍କ ଜପାମାଳାରେ ସିଦ୍ଧି ଓ ନିଧି ଦେବାର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ନିହିତ ଥାଏ ।
ପ୍ରବାଦ ଅଛି, ସେ କେବଳ ସ୍ମିତ ହସଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ସେ ଧଳା କଖାରୁ ବା କୁଷ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି । ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ସାଥିରେ ସମ୍ପର୍କ ରହିବା ଯୋଗୁ ତାଙ୍କର ଏହି ଲୋକପ୍ରିୟ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ନାମ ହୋଇଛି । ତାଙ୍କର ସାତୋଟି ହାତରେ ଧନୁ, ତୀର, କମଳ ପୁଷ୍ପ, କମଣ୍ଡଳ, ଅମୃତରେ ଭର୍ତ୍ତି କଳସ, ଚକ୍ର ଏବଂ ଗଦା ଶୋଭା ପାଉଛି । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଅଷ୍ଟମ ହାତରେ ସିଦ୍ଧି ଏବଂ ନିଧି ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଜପମାଳା ରହିଛି । ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ବାହନ ସିଂହ ଅଟେ, ଯାହା ସାହସ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଏପରି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ନବରାତ୍ରିର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିର ସହ ପୂଜା କରିବା ସହ ବ୍ରତ କଥା ପଢ଼ିବା ଏବଂ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ସାଧକର ସମସ୍ତ ମନୋକାମନା ମଧ୍ୟ ପୂରଣ ହୁଏ ।
ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା କିଏ?
ଅର୍ଥ: କୁ = ସାମାନ୍ୟ, ଉଷ୍ମା = ଉତ୍ତାପ, ଅଣ୍ଡା = ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ। ଯେଉଁ ଦେବୀ ନିଜ ମନ୍ଦ ହସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେ ହେଲେ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା।
ରୂପ: ଅଷ୍ଟଭୁଜା – ୮ ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ, ଧନୁ, ବାଣ, ପଦ୍ମ, ଅମୃତ କଳସ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଜପମାଳା। ବାହନ ସିଂହ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ନିବାସ।
ମନ୍ତ୍ର:
ସୁରାସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳସଂ ରୁଧିରାପ୍ଲୁତମେବ ଚ।
ଦଧାନା ହସ୍ତପଦ୍ମାଭ୍ୟାଂ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡା ଶୁଭଦାସ୍ତୁ ମେ॥
ମହତ୍ତ୍ୱ: ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ପୂଜା କଲେ ଆୟୁ, ଯଶ, ବଳ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହି ଦିନ ମାଲପୁଆ ଭୋଗ କରାଯାଏ।
ଆୟୁଧ ଓ ହାତ: ତାଙ୍କର ୭ଟି ହାତରେ କ୍ରମଶଃ କମଣ୍ଡଳୁ, ଧନୁ, ବାଣ, କମଳ ଫୁଲ, ଅମୃତପୂର୍ଣ୍ଣ କଳସ, ଚକ୍ର ଏବଂ ଗଦା ରହିଛି। ଅଷ୍ଟମ ହାତରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଓ ନିଧି ଦେଉଥିବା ଜପମାଳା ରହିଛି।
ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ସୌରମଣ୍ଡଳ ଓ ମାନବ ଶରୀରର ‘ଅନାହତ ଚକ୍ର’କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।
ପୂଜା ବିଶେଷତ୍ତ୍ୱ: ଶାରଦୀୟ ନବରାତ୍ରିରେ ମା’ଙ୍କୁ ପୂଜା କଲାବେଳେ ପାଣି-କଖାରୁ (କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ) ବଳିଦାନ ଦେବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି।
ନବରାତ୍ରିର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ ଓ ନିଷ୍ଠାର ସହ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ପୂଜା କରିବା ଶୁଭ ମନାଯାଏ।
ମୁଖ୍ୟ ପୂଜା ବିଧି:
* ସ୍ନାନ ଓ ସଂକଳ୍ପ: ପ୍ରାତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ ସାରି ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର (ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର) ପରିଧାନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ହାତରେ ଜଳ ନେଇ ମା’ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୂଜାର ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତୁ।
* ଘଟ ପୂଜା ଓ ଆବାହନ: ପ୍ରଥମେ କଳସ (ଘଟ) ଏବଂ ସେଥିରେ ଥିବା ଦେବାଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ। ଏହା ପରେ ହାତରେ ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ (ଅରୁଆ ଚାଉଳ) ନେଇ ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଆବାହନ କରନ୍ତୁ।
* ଷୋଡ଼ଶୋପଚାର ପୂଜା: ମା’ଙ୍କୁ ଆସନ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପରେ ଗନ୍ଧ (ଚନ୍ଦନ), ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
* ପ୍ରିୟ ଭୋଗ: ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କୁ ମାଲପୁଆ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଏହି ଦିନ ମା’ଙ୍କୁ ମାଲପୁଆ ଭୋଗ ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯଶ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ଏହା ସହିତ ପାଣି-କଖାରୁ (କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ) ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
* ମନ୍ତ୍ର ଓ ଆରତୀ: ପୂଜା ସମୟରେ ମା’ଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଶେଷରେ କପୂର ବା ଘିଅ ଦୀପରେ ମା’ଙ୍କ ଆରତୀ କରି ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।
ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର:
ଓଁ ଦେବୀ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାୟ ନମଃ
ହିନ୍ଦୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ବ୍ରତ କଥା ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ନିମ୍ନରେ ଏହାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଓ ମହିମାମୟ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ମା’ଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ
* ଅନ୍ଧକାରମୟ ସଂସାର: ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିର ସର୍ଜନା ହୋଇନଥିଲା, ଚାରିଆଡ଼େ କେବଳ ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ଛାଇ ରହିଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ କୌଣସି ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲା।
* ମୃଦୁ ହାସ୍ୟରୁ ସୃଷ୍ଟି: ଏହି ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ମା’ ଦୁର୍ଗା ନିଜର ଚତୁର୍ଥ ରୂପ ଅର୍ଥାତ୍ ‘କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା’ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ହାସ୍ୟ (ଈଷତ ହସ) ଦ୍ୱାରା ଅଣ୍ଡ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ) ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ହସରୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରକାଶର ବିଚ୍ଛୁରଣ ହେଲା ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ବିକାଶ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବାସ
* ତେଜର ଆଧାର: ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳର ଭିତର ଭାଗରେ ବାସ କରନ୍ତି। କେବଳ ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜ ଓ ତାପକୁ ସହ୍ୟ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅଛି।
* ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ: ତାଙ୍କ ଶରୀରର କାନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଭା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯେଉଁ ଆଲୋକ ଓ ଶକ୍ତି ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ତାହା ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ତେଜର ପ୍ରତିଫଳନ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି।
ବ୍ରତର ମହିମା ଓ ଫଳଶ୍ରୁତି
ନବରାତ୍ରିର ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ମା’ଙ୍କର ବ୍ରତ ଓ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାର ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର କଷ୍ଟ ଏବଂ ବ୍ୟାଧି ଦୂର ହୋଇଥାଏ। ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆୟୁଷ, ଯଶ, ବଳ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
ଆକାର
କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କର ୮ ବା ଦଶ ହାତ ଥିବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ଯାହା ସାହାଯ୍ୟରେ ସେ ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, କମଣ୍ଡଳୁ, ଧନୁ, ତୀର, ଗଦା, ମାଳା, ଅମୃତ ପାତ୍ର ଓ ରକ୍ତ ଇତ୍ୟାଦି ଧରିଥାଆନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଥିବା ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ସାହାଯ୍ୟରେ ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି । ବାଘ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ବାହନ ।
ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ପତ୍ତି
ଏପରି ଗୋଟିଏ ସମୟ ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ବୋଲି କିଛି ନଥିଲା, ଗୋଟିଏ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା । ସଂସାରର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣ ନଥିଲା । କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆଲୋକ ରେଖା ସର୍ବଦା ବିରାଜମାନ ଥିଲା ଯାହା ଏହି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା । ଏହି ଆଲୋକ ସାଗରର ଆକାର ନଥିଲା । ହଠାତ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଆକାର ବିରାଜମାନ ହେଲା ଯାହା ଏକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦେବୀ ଭଳି ପ୍ରତୀତ ହେଲେ ଓ ସେ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ଥିଲେ । ଦେବୀଙ୍କର ନିରବ ସ୍ମିତ ହସରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ମାତା ପ୍ରଥମେ ତିନି ଦେବୀ ମହାକାଳୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ମହା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ମହାକାଳୀଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଏବଂ ନାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ । ପୁରୁଷଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଦଶଟି ହାତ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ନାମ ଶିବ ରଖାଗଲା ଏବଂ ନାରୀଙ୍କର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଚାରୋଟି ହାତ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ନାମ ସରସ୍ୱତୀ ରଖାଗଲା । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଏବଂ ନାରୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା । ପୁରୁଷଙ୍କର ଚାରୋଟି ହାତ ଏବଂ ଚାରୋଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ନାମ ବ୍ରହ୍ମା ରଖାଗଲା ଏବଂ ନାରୀଙ୍କ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରଖାଗଲା । ତା’ପରେ ମହାସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଏବଂ ଏକ ନାରୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା । ପୁରୁଷଙ୍କର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଚାରୋଟି ହାତ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ନାମ ବିଷ୍ଣୁ ରଖାଗଲା ଏବଂ ମହିଳାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଚାରୋଟି ହାତ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ନାମ ଶକ୍ତି ରଖାଗଲା । ଏହା ପରେ ମାତା ହିଁ ଶିବଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ରୂପରେ ଶକ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ରୂପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ରୂପରେ ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରଦାନ କଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ରଚନା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପାଳନ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଗଲା । ଏହିପରି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରଚନା ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା କଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରଚନା କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖୁଥିବା ମାତାଙ୍କୁ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ନାମରେ ଜଣାଗଲା । ତାଙ୍କ ସ୍ମିତ ହସଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ଦୂରୀଭୂତ ହୋଇ ଏକ ନୂଆ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତିଆରି ହେଲା । ଏହି ହସରୁ ଆଲୋକ ଓ ଜୀବନ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ପୃଥିବୀ, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଆକାଶ ଗଙ୍ଗାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଜୀବ ଜଗତ ବଞ୍ଚିବା ନିମନ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦରକାର ହେଲା । ତେଣୁ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ଜୀବ ଜଗତ ବଞ୍ଚି ରହିବା ନିମନ୍ତେ ଶକ୍ତି ଓ ଆଲୋକ ଦେଲେ । ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛି ।
ସେ ହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ସ । ତାଙ୍କ ବିନା ଆଲୋକ ଓ ଶକ୍ତି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଯିବ । ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଯୋଗୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି । କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ରୂପରେ ସେ ଶକ୍ତିମୟୀ ହୁଅନ୍ତି । ଦେବତା, ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାର୍ଥିବ ଜୀବ ତାଙ୍କର ପୂଜା କଲେ ସେ ସ୍ମିତ ହସ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।
ଚତୁର୍ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରାଚ୍ଚନ୍ନ ଥିଲାବେଳେ ମାଆ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କଲେ । ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହି ସଂସାରକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ତେଜ ବଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତେଜୀୟାନ ହୁଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ।
ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ୱ
ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ମା’ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡାଙ୍କ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଦ୍ୱାରା ପରିବାରରେ ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧି ଆସେ ଏବଂ ମା’ ସଙ୍କଟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଯଦି ଅବିବାହିତ ଝିଅମାନେ ମା’ଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ମନପସନ୍ଦର ବର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସଧବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅଖଣ୍ଡ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଦେବୀ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରୋଗ, ଶୋକ ଏବଂ ବିନାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରି ଆୟୁଷ, ଯଶ, ବଳ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।
Leave a Reply