ଭୁବନେଶ୍ୱର/ବ୍ୟୁରୋ ରିପୋର୍ଟ , ୧୬/୧୦: ମା’ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ । ମା’ ଦୁର୍ଗା ହେଉଛନ୍ତି ମୋକ୍ଷଦାତ୍ରୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ । ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ମଣିଷ ଧର୍ମ – ଅର୍ଥ – କାମ – ମୋକ୍ଷ ଚତୁର୍ବର୍ଗର ଫଳପ୍ରାପ୍ତି କରିଥାଏ । ଦୁର୍ଗାସାଧନାର ପ୍ରାପ୍ତିଫଳ ଅସୀମ ଏବଂ ଅନନ୍ତ ।
ଆଦିଶକ୍ତି ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ନବରାତ୍ର ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ନବରାତ୍ରରେ ମା’ଙ୍କ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା। ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ନବରାତ୍ରୀରେ ମା ନଅ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରାପୃଷ୍ଠକୁ ଆସି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ ମାଙ୍କୁ ଖୁସି କରାଇବା ପାଇଁ ଭକ୍ତ ବିଧି ପୂର୍ବକ ପୂଜା, ଆଳତୀ କରିଥାନ୍ତି।
କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବୁ ମା ଦୁର୍ଗା କେଉଁ ଦିନ କେଉଁ ରୂପରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାର ବିଧି, କେଉଁ ନାମରେ ମା ଙ୍କ ପୂଜା କରାଯାଏ ….
୧ – ପ୍ରତିପଦା (ଅକ୍ଟୋ ୧୨): ମା ଶୈଳପୁତ୍ରୀ – ହିମାଳୟ କନ୍ୟା, ସ୍ଥିରତା ଓ ଶକ୍ତିଦିନ
୨ – ଦ୍ୱିତୀୟା (ଅକ୍ଟୋ ୧୩): ମା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ – ତପସ୍ୟା, ଧୈର୍ଯ୍ୟର ଦେବୀଦିନ
୩ – ତୃତୀୟା (ଅକ୍ଟୋ ୧୪): ମା ଚନ୍ଦ୍ରଘଣ୍ଟା – ଶାନ୍ତି ଓ ସାହସ, ମୁଣ୍ଡରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର
୪ – ଚତୁର୍ଥୀ (ଅକ୍ଟୋ ୧୫): ମା କୁଷ୍ମାଣ୍ଡା – ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି ଶକ୍ତି
୫ – ପଞ୍ଚମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୧୬): ମା ସ୍କନ୍ଦମାତା – କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ମାତା, ବାତ୍ସଲ୍ୟର ରୂପ – ଏହି ଦିନ ଷଷ୍ଠୀ ପୂଜା
୬ – ଷଷ୍ଠୀ (ଅକ୍ଟୋ ୧୭): ମା କାତ୍ୟାୟନୀ – ଯୁଦ୍ଧ ଦେବୀ, ଅସୁର ବିନାଶିନୀ – ସପ୍ତମୀ
୭ – ସପ୍ତମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୧୯): ମା କାଳରାତ୍ରୀ – ଅନ୍ଧକାର ନାଶିନୀ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ – ଅଷ୍ଟମୀ, କୁମାରୀ ପୂଜା
୮ – ଅଷ୍ଟମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୨୦ ସକାଳ): ମା ମହାଗୌରୀ – ପବିତ୍ରତା, ଶାନ୍ତି – ନବମୀ ହୋମ
୯ – ନବମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୨୦ ଅପରାହ୍ନ): ମା ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ – ସବୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଥିବା, ଶେଷ ରୂପ
୧୦ମ ଦିନ ଦଶମୀ (ଅକ୍ଟୋ ୨୧): ବିଜୟା ଦୁର୍ଗା – ଅସୁର ଉପରେ ବିଜୟ ଉତ୍ସବ।
ନବରାତ୍ରିର ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ମାଆ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଷଷ୍ଠ ରୂପ ମା କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ନଅଟି ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟରୁ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀ ହେଉଛନ୍ତି ଷଷ୍ଠ ସ୍ୱରୂପ। ନବରାତ୍ରୀର ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଇଥାଏ।
ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପରିଚୟ:
• ଉତ୍ପତ୍ତି: କାତ୍ୟାୟନ ଋଷି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଘରେ କନ୍ୟା ରୂପେ ଜନ୍ମ ହେବା ପାଇଁ ମା’ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ବରଦାନ ମାଗିଥିଲେ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ନାମ ‘କାତ୍ୟାୟନୀ’ ହେଲା।
• ସ୍ୱରୂପ: ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣା (ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଙ୍ଗ), ଚତୁର୍ଭୁଜା ଏବଂ ସିଂହବାହିନୀ ଅଟନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଅଭୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ବରଦ ମୁଦ୍ରା ଥାଏ।
• ମହିମା: ମା’ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନେ ଅର୍ଥ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରୋଟି ଫଳ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଆନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ବୈବାହିକ ସଂକଟ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ମନବାଞ୍ଛିତ ପତି ଲାଭ ପାଇଁ କୁଆଁରୀ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଓ ପୂଜା କରିଥାଆନ୍ତି।
• ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ଭୋଗ : ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ମହୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
• କାତ୍ୟାୟନୀ ଦେବୀ ପୂଜାର ମହାଉପାୟ : ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିବାହରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଇଥାଏ ତେବେ ଆଜିର ଦିନରେ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ମାତାଙ୍କ ବିଶେଷ ରୂପେ ପୂଜା-ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ଆଜିର ଦିନରେ ମା କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ବିଧି ପୂର୍ବକ ସ୍ତୁତି କରିବା ଦ୍ୱାରା ସୁଖଦ ବୈବାହିକ ଜୀବଦର ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନସ୍କାମନା ପୂରଣ ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁ ସାଧକଙ୍କ ବିବାହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଇଥାଏ, ଏହି ଦିନ ମାଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡ ହଳଦୀ ଅର୍ପିତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମା ଉତ୍ତମ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି।
• ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର :
ଓଁ ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନୈ ନମଃ ।
ମା କାତ୍ୟାୟନୀ କା ପ୍ରାର୍ଥା ମନ୍ତ୍ର
ଚନ୍ଦ୍ରହାସୋଜ୍ଜଲକରା ଶାର୍ଦ୍ଦୁଳବରବାହନା ।
କାତ୍ୟାୟନୀ ଶୁଭମ ଦଧ୍ୟାଦ ଦେବୀ ଦାନବଧାତିନୀ ।
ନବରାତ୍ରୀର ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କର ପୂଜା ବିଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ମା’ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ:
୧. ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନ ଓ ସଂକଳ୍ପ
• ଷଷ୍ଠୀ ତିଥି ଦିନ ସକାଳୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ସ୍ନାନ ସାରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର (ବିଶେଷ କରି ହଳଦିଆ କିମ୍ବା ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର) ପରିଧାନ କରନ୍ତୁ।
• ଏହାପରେ ମା’ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପୂଜାର ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତୁ।
୨. ମା’ଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା
• ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା କିମ୍ବା ଫଟୋଚିତ୍ରକୁ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତୁ।
• ମା’ଙ୍କୁ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ (ଯେପରିକି ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲ) ଏବଂ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଚୁନରୀ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ତାଙ୍କୁ ରୋଲି, ଚନ୍ଦନ, ଅକ୍ଷତ (ଅରୁଆ ଚାଉଳ) ଏବଂ ହଳଦୀ ଲଗାନ୍ତୁ।
୩. ପ୍ରିୟ ଭୋଗ (ମହୁ ଅର୍ପଣ)
• ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କୁ ମହୁ (Honey) ଅତି ପ୍ରିୟ। ତେଣୁ ପୂଜା ସମୟରେ ମା’ଙ୍କୁ ମହୁ କିମ୍ବା ମହୁ ମିଶ୍ରିତ ପ୍ରସାଦ ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଏବଂ ବୈବାହିକ ଜୀବନର ସମସ୍ୟା ଦୂର ହୋଇଥାଏ।
୪. ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଓ ଆରତି
• ମା’ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘିଅ ଦୀପ ଏବଂ ଧୂପ ଜାଳି ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରଟିକୁ ଜପ କରନ୍ତୁ:”ଓଁ ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନ୍ୟୈ ନମଃ” (ॐ ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନ୍ୟୈ ନମଃ।)
• ଶେଷରେ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀ ଓ ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଆରତି କରି ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ।
ବିଶେଷ ମହିମା: ମନବାଞଛିତ ବର ପାଇଁ କିମ୍ବା ବିବାହରେ ବିଳମ୍ବ ହେଉଥିଲେ ଏହି ଦିନ କୁଆଁରୀ କନ୍ୟାମାନେ ମା’ଙ୍କର ବିଶେଷ ବ୍ରତ ରଖିଥାନ୍ତି। ଏହି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା କୁଣ୍ଡଳୀର ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ମଜବୁତ ହୋଇଥାଏ।
ପୌରାଣିକ କଥାବସ୍ତୁ :
ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ବ୍ରତ କଥା ପୌରାଣିକ କାଳର ଜଣେ ମହାନ ଋଷି ଏବଂ ମହିଷାସୁର ବଧ ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
କାତ୍ୟାୟନ ଋଷିଙ୍କ ତପସ୍ୟା:
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, କତ ନାମକ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହର୍ଷି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଋଷି କାତ୍ୟ। ଏହି କାତ୍ୟ ଗୋତ୍ରରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହର୍ଷି କାତ୍ୟାୟନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ମା’ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କର ଜଣେ ପରମ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ମା’ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ପୁତ୍ରୀ (କନ୍ୟା) ରୂପେ ପାଇବା ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଭକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମା’ ଭଗବତୀ ତାଙ୍କୁ ମନବାଞ୍ଛିତ ବର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଘରେ କନ୍ୟା ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେବେ ବୋଲି ବଚନ ଦେଇଥିଲେ।
ମା’ଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ଓ ନାମକରଣ:
ସେହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ମହିଷାସୁରର ଅତ୍ୟାଚାର ଅସହ୍ୟ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତା’ ଭୟରେ ଭୀତତ୍ରସ୍ତ ଥିଲେ। ମହିଷାସୁରର ବିନାଶ ପାଇଁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ତେଜରୁ ଏକ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ମହର୍ଷି କାତ୍ୟାୟନ ପ୍ରଥମେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିଥିଲେ। ଆଶ୍ୱିନ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ମା’ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ମହର୍ଷି କାତ୍ୟାୟନ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ, ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ନବମୀ—ଏହି ତିନି ଦିନ ଧରି ମା’ଙ୍କର ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଋଷି କାତ୍ୟାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ପୂଜିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ରୂପେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ସ୍ୱରୂପର ନାମ ‘କାତ୍ୟାୟନୀ’ ହେଲା।
ମହିଷାସୁର ବଧ:
ବିଜୟାଦଶମୀ ଦିନ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ମହିଷାସୁରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରି ତାର ବଧ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତଥା ସମଗ୍ର ସଂସାରକୁ ତାର ସନ୍ତାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ।
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗର ପ୍ରସଙ୍ଗ:
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଗୋପପୁରର ଗୋପୀମାନେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପତି ରୂପେ ପାଇବା ପାଇଁ ଯମୁନା ନଦୀ କୂଳରେ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କର ହିଁ ବ୍ରତ ଓ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ ମନବାଞ୍ଛିତ ସନ୍ତାନ, ସୁଖଦ ବୈବାହିକ ଜୀବନ ଏବଂ ବିବାହରେ ଥିବା ବାଧାବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ବ୍ରତ ପାଳନ କରାଯାଉଛି।
ମାତା କାତ୍ୟାୟନୀ ମହିଷାସୁରକୁ ବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପାପୀ, ଅସୁର, ଦାନବଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଦେବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କୁହାଯାଏ ମା’ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ତାର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରୀୟ ବଶ କରିବାର ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
Leave a Reply